Afera wizowa

Datę w metryczce zapisano jako 1 stycznia 2018 roku. Kontrola NIK objęła lata 2018–2023 i nie wskazuje jednego dnia, w którym zaczął się opisywany mechanizm.

10 października 2024 roku NIK podała, że negatywnie ocenia nadzór ministra spraw zagranicznych nad działalnością konsularną. W tych latach Polska wydała łącznie ponad 6 mln wiz, w tym 3,8 mln wiz pracowniczych. Izba napisała, że w MSZ funkcjonował nietransparentny i korupcjogenny mechanizm wpływania na niektórych konsulów, żeby wydawali jak najwięcej wiz, przy masowo wydawanych zezwoleniach na pracę. Nie ustalono priorytetów zawodowych ani edukacyjnych. Pośrednicy wizowi, według NIK, zawłaszczyli funkcje portalu e-konsulat, a ministerstwo nie przeciwdziałało temu skutecznie i samo podejmowało się protekcji.

NIK napisała, że nadzór nie został skutecznie przekazany kolejnym wiceministrom i że ustawowe zadania zostawały przy ministrze. W wystąpieniu pokontrolnym Izba nie podzieliła wyjaśnień byłego ministra. Zbigniew Rau był ministrem spraw zagranicznych w kontrolowanym okresie. Ocena NIK o nierzetelnym nadzorze nie oznacza, że każda wiza z lat 2018–2023 została kupiona albo wydana nielegalnie. Ponad 6 mln to liczba wiz wydanych, a nie liczba łapówek.

Piotr Wawrzyk był wiceministrem spraw zagranicznych. Premier Mateusz Morawiecki odwołał go 31 sierpnia 2023 roku, gdy sprawa stała się publiczna. NIK w opisie mechanizmu wskazuje na wpływanie na konsulów, a nie na wyrok wobec Piotra Wawrzyka.

14 września 2023 roku zastępca ministra koordynatora służb Stanisław Żaryn podał, że CBA od lipca 2022 roku sprawdzało sygnał o nieprawidłowościach, pierwsze zatrzymania były w marcu 2023 roku, a ustalenia dotyczyły kilkuset wniosków wizowych na preferencyjnych warunkach. Siedem osób usłyszało zarzuty. Żaryn zaprzeczył, że sprawę zgłosiły Polsce służby amerykańskie.

Demagog, streszczając raport komisji śledczej, podał 28 maja 2025 roku, że komisja naliczyła 376 761 wiz Schengen od 12 listopada 2019 do 20 listopada 2023 roku i nie wskazała, w ilu przypadkach złamano procedurę. Prokuratura, nie komisja, ustaliła, że przez pośrednika Edgara K. wizy dostało co najmniej 358 osób. Komisja złożyła zawiadomienia wobec 11 funkcjonariuszy, w tym Zbigniewa Raua, Mateusza Morawieckiego i Mariusza Kamińskiego. Zawiadomienie nie jest zarzutem ani wyrokiem. Mateusz Morawiecki i Mariusz Kamiński są w metryczce w tej roli.

Czego źródła nie potwierdzają

Teza o setkach tysięcy wiz kupionych za łapówki miesza liczbę wiz wydanych z liczbą wniosków objętych śledztwem. Kilkaset wniosków z komunikatu służb i 358 wiz z jednego wątku prokuratorskiego nie są tym samym co 376 761 wiz Schengen ani co ponad 6 mln wiz z kontroli NIK. Notatki wymieniały też dyrektora gabinetu Jakuba Osajdę. Źródła użyte tutaj nie opisują jego roli, dlatego nie ma go w metryczce.